Assembler programlama dili, çogu zaman özel alanlarda gelistirilen programlarda kullanilan alt düzel bir Programlama     dili olarak tanimlanir. Bu dilin komutlari, bilgisayarin dogrudan islettigi makine dili komutlarinin birebir karsi ligidir. Bu nedenle bu dil için makine dili de denilebilir.

Her ne kadar uzman programcilarin özel alanlarda kullandigi bir dil olarak tanimlansa da, programcilar istedikleri takdirde her türlü uygulamayi bu dil ile gelistirebilirler yada kullandiklari üst düzey dil altindan çagirabilecekleri procedurler yazabilirler. Çünkü hemen hemen her dilde assembler için destek bulunmaktadir.

Dilin en büyük avantaji CPU çevrebirimlerinin ve ana bellegin çok iyi bir sekilde kontrolünü saglamasidir. Ayrica isletim sistem fonksiyonlarini da çok kolaylikla kullanmak mümkündür. Assembler program dili derleyicisi kullanilan ko mutlarin birebir makine dili karsiliklarini üretir. Bu nedenle bu dil ile olusturulan programlar olabilecek en kisa programlar olurlar.

Bir assembler programi çalisabilir bir programin tüm kesimlerinin tam olarak tanitilmasi ile olusturulabilir. Bu nedenle bir assembler programda minimum üç ana kesim bulunmalidir.

1 - STACK Segment

2 - DATA Segment

3 - CODE Segment

Basit bir assembler programi;

STACK SEGMENT PARA ‘STACK’

DB 64 DUP (‘STACK’)

STACK ENDS

DATA SEGMENT PARA ‘DATA’

MESAJ DB ‘BU BiR ASSEMBLER PROGRAMIDIR $’

DATA ENDS

CODE SEGMENT PARA ‘CODE’

ANA PROC FAR

ASSUME CS;CODE, DS;DATA, ES;DATA, SS;STACK

PUSH DS

SUB AX,AX

PUSH AX

MOV AX,DATA

MOV DS,AX

MOV ES,AX

LEA DX,MESAJ

MOV AH,09

INT 21H

RET

ANA ENDP

CODE ENDS

END

1. BiLGiNiN TEMSiLi

Elektronik bilgi islem makinalarinda bilgiler elektriksel uyarimlarla temsil edilirler. Bu uyarimlarin ifadesi 1 ve 0’lardan olusan rakamlarla temsil edilirler. Bu uyarimlari BIT adi verilir. Açiktir ki bir BIT ile 0 ve 1 gibi iki b ilginin temsili sözkonusudur. Ancak günlük hayatta kullandigimiz bilgiler 2 adet degildir. Bu nedenle BIT’ler guruplanarak kullanilirlar. En küçük BIT gurubu 8 bitten olusan guruptur ki bu guruba BYTE adi verilir. Bir byte ile +127 ile -127 arasindaki rak amlar ile harflerin temsili mümkün olur. Bir byte ile temsil edilen harfler için kullanilan en yaygin stantdart ASCII(American Standard Code for Infirmation Interchange) standartdir.

2- VERi TiPLERi

Bir programlama dilinin temel özelliklerinden birisi dilin içinde kullanilacak olan veri tipleridir. Burada assembler dilinde kullanilan en basit veri tiplerinden bahsedilecektir.

Assembler programlama dilinde kullanilacak olan bilgilerin uzunlugu bilgisayarin mikroislemcisine baglidir. 8088 mikroislemci için en fazla 16 bit uzunlugunda bir veri temsil edilebilir. 80286, 80386 ve 80486 mikroislemcileri daha g elismis olduklari için kullandiklari bilgi uzunlugu daha fazla olabilir.

 2.1 BYTE

Byte 8 bitten olusan bir bilgi birimidir. Assembler’da byte ile hem nümerik hemde alfanümerik bilgileri temsil etmek mümkündür.

Gerek BYTE gerekse diger veri tiplerinde sayilar isaretli ve isaretsiz olarak iki ana guruba ayrilirlar. isaretsiz sayilar tüm veri alanini bir bütün olarak degerlendirildigi bir durumu ifade eder. Sayilarin isaretli veya isaretsiz olmasi makine açisindan izafi bir durumdur.

1 0 0 0 0 0 0 1 isaretsiz 129 sayisini temsil eder.

1 0 0 0 0 0 0 1 isaretli -1 sayisini temsil eder.

Negatif sayilarda en duyarli bit 1 olur.

Byte iki ana kisimdan olusur. Her kisima NIBBLE adi verilir. Her NIBBLE bir hexadecimal sayiyi temsil eder.

1 0 0 0 0 0 0 1

----------- -------------

2.NIBBLE 1.NIBBLE

2.2 WORD

2 Adet Byte ile olusturulmus bir yapidir. 8088 ve diger mikroislemciler 16 bit uzunlugundaki bu yapiyi desteklerler. Word yapisini bir bütün olarak isleyebileceginiz gibi yüksek byte (HB) veya Low byte (LB) olarak da isleyebilirsini z.

2.3 DOUBLEWORD

iki word uzunlugunda yani 32 bit uzunlugunda bir yapidir. Gerek adreslemede gerekse büyük sayilarin saklanmasinda kullanilir.

2.4 QUADWORD

64 Bit uzunlugunda bir yapidir. 4 word’un birlestirilmesi ile olusturulur.

8088 Mikroislemcisi olan bir makinada direkt mikroislemcinin destekledigi BYTE ve WORD kavramlari kullanilabilir. 80286, 80386 ve üzeri mikroislemcilerde BYTE ve WORD kavramlarinin disinda DOUBLEWORD ve QUADWORD kavramlari da kulla nilabilir. 8088 mikroislemcilerde WORD’den daha uzun sabit ve degiskenler de kullanilabilir. Ancak bu kullanim direkt mikroislemci destegi disinda yazilim destegi ile olur.

3- MiKROisLEMCi TASARIMI

Bir mikroislemci,kendisine bagli çevre birimlerle haberlesebilmek, yürütmekte oldugu programlari kontrol edebilmek için REGiSTER adi verilen, kendi iç yapisinda fiziksel olarak bulunan RAM elemanlarini kullanir. REGiSTERLER bir mikroislemcinin en temel bilesenlerinden biridir. intel 80xxx serisi mikroislemcilerde uzunluklari degismekle beraber asagidaki registerler bulunur.

Genel Amacli Registerler

AX Ah-Al Accumulator

BX Bh-Bl Base

CX Ch-Cl Counter

DX Dh-Dl Data

Segment Registerleri

CS Code Segment

DS Data Segment

SS Stack Segment

ES Extra Segment

Offset Registerleri

IP Instraction Pointer

SP Stack Pointer

BP Base Pointer

SI Stack Information

DI Data Information

Flag Registerleri

Flag

3.1 Genel Amaçli Registerler

AX,BX,CX,DX registerleri genel amaçli registerlerdir. Mikroislemci programlari çalistirirken verileri ana bellek ile iç bellek arasinda sürekli olarak tasir. Genel amaçli registerler bu tasima sirasinda aracilik ederler. Ayni zaman da matematiksel islemlerde giris ve çikis noktalari olarak kullanilirlar. X

 Bu registerlerin tamami 16 bit uzunlugunda olup, 2 byte’tan olusurlar. Byte’lar bir bütün olarak kullanilabilecegi gibi ayri ayri da kullanilabilirler.

3.1.1 AX YAZMACI

 Programlarda en çok kullanilan yazmaçlardan biridir. Accumulator’ün kisaltilmasi sonunda olusan AX yazmaci bütün giris ve çikis islemlerinde ve bazi aritmetik islemlerde kullanilir.

 AX

--------------------------------------------------------

AH AL

3.1.2 BX YAZMACI

BX Registeri Base register olarak da bilinir. RAM ve IO islemlerinde adreslemede kullanilir. Register adresleme islemlerinde daha çok offset degerlerini tutar. Ayrica hesaplama islemlerinde de kullanilir.

BX

--------------------------------------------------------

BH BL

3.1.3 CX YAZMACI

CX Registeri Counter registeridir. Döngü islemlerinde ve kaydirma islemlerinde sayaç olarak kullanilir.

CX

--------------------------------------------------------

CH CL

3.1.4 DX YAZMACI

Register bazi giris çikis islemlerinde ve matematiksel islemlerde kullanilir.Daha çok çarpma ve bölme islemlerinde büyük sayilari saklamak için AX registerinin bir parçasiymis gibi kullanilir.

 DX

--------------------------------------------------------

DH DL

3.2 Segment Registerleri

3.3 Pointer ve Index Registerleri

3.4 PSW Registeri

4. BELLEK , SEGMENT, OFFSET

 5. DEBUG PROGRAMI

Debug programi exe veya com tipli, diger bir deyisle makine dili formatli program dosyalarinin çalistirilmasi, bu programlarin bellek yerlesimlerinin, cpu üzerindeki etkilerinin ve verilerinin incelenmesi, degistirilmesi vs. amaciyla ku llanilan bir programdir.

Debug programi ile bir makine dili programi bellege yükleyebilir, bu programi step step çalistirabileceginiz gibi programin belli bir kismini çalistirabilirsiniz veya programin makine dili kodlari üzerinde degisiklik yapabilir, programa yeni kodlar ekleyebilir veya çikarabilirsiniz. Yada herhangi bir programi assembly kullanarak veya makine dili kullanarak yeniden olusturabilirsiniz.

5.1 Debug Komutlari.

Debug programi dos isletim sisteminin bir parçasidir. Bu nedenle dos versionlari arasinda komutlarda veya komut özelliklerinde degisiklikler olabilmektedir. Burada programin tüm komutlarini anlatmak yerine program yazmayi veya incelemeyi saglayacak olan komutlar üzerinde durulacaktir.

A Assemble Assembly programlarinin yazilmasini saglar.

G Go Bellekte yüklü olan bir programin çalistirilmasini saglar.

L Load Diskten bellege bir programin yüklenmesini saglar.

N Name Bellekteki program için isim seçmeyi saglar.

Q Quit Programdan çikarak isletim sistemine dönmeyi saglar.

R Register Register degerlerini görme ve degistirme.

T Trace Bellekteki bir veya daha fazla komutun çalistirilmasini saglar.

U Unassembly Assembly kodlarinin makine dili karsiliklarini almanizi saglar.

W Write Bellekteki programin diske yazilmasini saglar.

 Program sistem komut satirindan debug yazilarak çalistirilabilir. Program çalistirilirken eger bir program bellege yüklenecekse bu program ismi komut satirindan verilebilir. Program çalistiginda ekranin sol tarafinda ( - ) isareti belirecektir. Bu prompt debug programinin komut almaya hazir oldugunu gösterir.

5.1.1 A Assembly Komutu

A Komutu assembly program yazmak için kullanilir. Bu komutun kullanilis sekli;

-- A [segment:offset]

seklindedir.

 Komutun parametresi olan adres, yazilacak programin bellegin neresinden itibaren yerlesecegini gösterir. Parametre seçimliktir. Eger verilmeyecek olur ise mevcut CS ve IP üzerindeki degerler komutun parametresi olarak varsayilir. Komuttan sonra hiç bir parametre vermeyeceginiz gibi sadece offset adresi de verebilirsiniz. Eger komuttan sonra sadece tek bir sayi verilmisse verilen deger offset olarak algilanir ve IP registerine bu deger verilerek programin default segment ve belirlenen offset üzerinde n yazilmasi saglanir.

 Komutun çalistirilmasi ile, default veya belirlenen segment ve offset adresi yeni bir satir basina yazilarak bu adresin yaninda komut girisi için beklenir. Her komut girilip enter tusuna basildiginda debug ilk önce girilen komutu yorumlar ve girile n komut dogru ise segment ve offset adresleri yazilan komut uzunlugu kadar artirilarak yeni komut girisi için beklemeye baslar. Eger girilen komut hatali ise hata yeri gösterilerek komutun tekrar girilmesi için ayni segmet ve offset adreslerinde beklenir. Eger herhangi bir satirda komut girilmeyerek enter tusuna basilirsa debug komut satirina geri döner. Örnek;

 C>Debug

- A

2054:0100 Push Ds

2054:0101 Mov Ax,B800

2054:0104 Mov Ds,Ax

2054:0106 Mov Si,0000

2054:0109 Mov Word [Si],7941

2054:010C Pop Ds

2054:010D Int 20

2054:010F

- G

Program yazilirken en son girilen komutun offset adresi default offset olarak alinir. A komutundan çiktiktan sonra tekrar ayni komut kullanilirsa default segmentin son kalinan offseti ekrana getirilir. Eger programa ek yapilacaksa bu yöntem kullani labilir. Ancak herhangi bir komut degistirilecekse komuta girilirken degistirilecek satirin segment ve offset adresi verilerek girilmelidir.

 A komutu ile girilen komutlar bellege pespese yerlestirilirler. Bu nedenle yazilmis bir programin degistirilmesi oldukça zordur. Eger degistireceginiz komut uzunlugu daha önce yazdiginiz komut uzunlugu ile ayni ise problemsiz bir degisim sözkonusu olabilir. Ancak yazacaginiz komut eskisinden uzun ise M komutu ile ramde yer açmak gerekir.

 5.1.2. G Go Komutu

Go komutu hafizadaki bir programin icra ettirilmesi amaci ile kullanilir. Komutun formati;

- G Adres

seklindedir.

 Komuttan sonra verilen Adres parametresi seçimliktir. Adres verilmez ise program CS;IP ikilisindeki degerler default olarak alinarak çalistirilir. Verilen adres her zaman programin baslatilacagi adres olarak alinir. Bu deger sadece offset olarak ve rilebilecegi gibi segmet ve offest olarak da verilebilir.

 Hafizadaki herhangi bir program RET yada INT 20 komutlarindan biri ile bitmelidir. G komutu bu iki assembler komutundan birini icra ettirdiginde PROGRAM TERMINATED NORMALLY deyimi ile sona erer. Bahsedilen komutlar program icrasini sona erdirerek k omut satirina dönmeyi saglar. Herhangi bir program bu iki komuttan biri ile sona ermiyor ise makinaniz denetimsiz komutlar yüzünden kilitlenecek yada istem disi davranacaktir.

 Herhangi bir programi birden fazla sayida çalistiracaksaniz ikinci ve sonraki çalistirmalarda CS:IP ikilisinin degerlerinden emin olmalisiniz. CS:IP ikilisine istediginiz herhangi bir degeri R komutu ile atayabilirsiniz.

 5.1.3 L Load Komutu

L Komutu disk üzerindeki herhangi bir programin bellege yüklenmesi için kullanilir. Komutun herhangi bir parametresi yoktur. Komut N komutu ile ismi belirlenmis bulunan programi bellege yükler.

 5.1.4 N Name Komutu

N Komutu, L veya W komutu için dosya ismi seçmekte kullanilir. Komutun kullanim sekli;

- N Dosya Adi

seklindedir.

Name komutu Load ve Write komutlarindan önce kullanilarak diskten çagrilacak yada diske yazilacak dosyanin adini belirlemekte kullanilir.

 5.1.4 Q Quit Komutu

Komut debug programini sonlandirir.

 5.1.5 R Register Komutu

Komut CPU registerlerinin degerlerini görmek yada degistirmek için kullanilir. R komutunun kullanim biçimi asagida verilmistir.

 - R Register Adi

Komut registerlerin kullanimi ile ilgili olmak üzere 3 ayri görevi yerine getirir.

 R : Komut tek basina kullanilirsa CPU registerlerinin o anki tüm degerleri gösterilir. Registerlerin yanisira komut Flag registerinin degerlerini de temsili olarak gösterecektir. Komutun kullanimi sonunda CS:IP ile isaret edilen komut da ekranda göste rilecektir. R komutunun kullanimi sonunda asagidakine benzer bir görüntü alincaktir.

- R

AX=0000 BX=0000 CX=0000 DX=0000 SP=FFEE BP=0000 SI=0000 DI=0000

DS=2054 ES=2054 SS=2054 CS=2054 IP =0100 NV UP EI PL NZ NA PO NC

2054:0100 IE PUSH DS

NV UP EI PL NZ NA PO NC degerleri disindaki tüm registerler daha önceki bölümlerde anlatilmisti. Yukaridaki degerler Flag registerinin temsili gösterimidir. Bu registerin alabilecegi degerler asagida gösterilmistir.

FLAGLAR

Overflow

Direction

Interrupt

Sign

Zero

Auxiliary Carry

Parity

Carry

BIT SET (1)

OV

DN

EI

NG
ZR

AC

PE

CY

BIT RESET (0)

NV

UP

DI
PL
NZ
NA
PO

NC